HM-veðmál og að veðja með hjartanu

HM í fótbolta er ekki bara íþróttaviðburður.

Fyrir utan fjármagnið og efnahagsáhrifin sem mótið hefur á þátttökuþjóðir, leikmenn, miðaverð, ferðaþjónustu og FIFA, er annar angi af HM sem er sérstaklega áhugaverður: Veðmálamarkaðurinn!

Í skýrslu Íslandsbanka fyrr í vikunni var fjallað um efnahagsleg áhrif stórmóta (Ný skýrsla um fjármál HM • Íslandsbanki ) og kemur þar margt áhugavert fram.

Áætlað er að allt að 60 milljarðar Bandaríkjadala verði lagðir undir hjá leyfisskyldum veðmálafyrirtækjum á heimsvísu í kringum HM 2026. Það samsvarar um 7.500 milljörðum íslenskra króna, miðað við grófa gengisforsendu. Ef ólöglegur og óskráður markaður er tekinn með má gera ráð fyrir að heildarveltan sé enn meiri.

En veðmál í kringum HM eru ekki bara spurning veltu og skemmtun. Þetta eru líkindaútreikningar, hegðun og ákvarðanatökur sambærilegar við hegðun fjárfesta á verðbréfamarkaði og í viðskiptum.

Á HM koma bestu fótboltamenn heims saman, en ekki endilega í þeim liðum sem við þekkjum þá best úr. Leikmaður sem við elskum hjá félagsliðinu okkar getur allt í einu verið orðinn andstæðingur. Leikmaður sem við höfum pirrað okkur á árum saman getur verið lykilmaður í landsliði sem tölfræðilega á raunhæfa möguleika.

Leikmaður eins og Cristiano Ronaldo getur til dæmis einn og sér haft áhrif á hvernig fólk upplifir heilt landslið.

Sumir veðja á Portúgal af því að Ronaldo er þar.

Aðrir veðja gegn Portúgal af nákvæmlega sömu ástæðu.

Ekki endilega vegna þess að þeir hafi greint liðið, líkurnar, meiðsli, dýptina í hópnum eða stuðlana. Heldur vegna tilfinningar.

Kannski vegna þess að Ronaldo spilaði með Manchester United.Eða einmitt vegna þess að hann spilaði með Manchester United.

Sama staðreynd. Tvær gjörólíkar ákvarðanir.

Og þar verður þetta áhugavert.

Því þetta er nákvæmlega það sem gerist líka í fjárfestingum.

Við teljum okkur oft vera að taka rökréttar ákvarðanir. En undir yfirborðinu eru tilfinningar, fyrri reynsla, aðdáun, pirringur, sögur og hjarðhegðun sem hefur áhrif á ákvarðanatökuna okkar. 

Í veðmálum leitum við oft í háa stuðla. Lið sem greiðir tuttugufalt til baka hljómar spennandi. Það kveikir í ímyndunaraflinu. „Hvað ef þetta gerist?“

En há endurgreiðsla þýðir yfirleitt eitt: markaðurinn telur litlar líkur á að það gerist.

Stuðullinn er ekki bara mögulegur hagnaður. Hann er verðmiði á líkindum.

Stuðull upp á 2,0 gefur í grunninn til kynna um 50% líkur.

Stuðull upp á 5,0 gefur til kynna um 20% líkur.

Stuðull upp á 10,0 gefur til kynna um 10% líkur.

Stuðull upp á 20,0 gefur til kynna um 5% líkur.

Þess vegna er há endurgreiðsla ekki endilega gott tækifæri. Hún getur einfaldlega verið endurgjald fyrir mjög lágar líkur.

Það sama á við um fjárfestingar.

Það er ekki nóg að spyrja: „Hvað get ég grætt?“

Það þarf líka að spyrja: „Hversu líklegt er að þetta gerist?“„Er áhættan rétt verðlögð?“„Er ég að sjá eitthvað sem markaðurinn sér ekki, eða er ég bara að vona og krossa fingur og tær?“

Sögulega séð eru það ekki endilega þeir sem hafa sterkustu skoðanirnar sem vinna í veðmálum. Það eru veðmálafyrirtækin.

Ekki vegna þess að þau séu alltaf með rétta niðurstöðu fyrir hvern einasta leik. Heldur vegna þess að þau verðleggja líkurnar, byggja inn sína framlegð og treysta á að fjöldin veðja með tilfinningu fremur en tölfræði. 

Að einhverju leyti má líkja þeim við vísitölusjóði verðbréfamarkaða.

Sjóðstjóri í vísitölusjóður þarf ekki að finna næsta Apple, Nvidia eða Marel. Hann þarf ekki að vinna hverja umræðu. Hann þarf ekki að vera með sterka skoðun á einstökum fyrirtækjum.

Sjóðstjóri þarf að halda sig við fjárfestingarhlutföll, dreifa áhættunni, halda kostnaði niðri og láta tímann vinna með sér. 

Veðmálafyrirtæki þurfa heldur ekki að giska rétt á hvern einasta leik. Þau þurfa að hafa líkindaútreikningana með sér nógu oft og nógu lengi. Auk þess verðleggja þau líkurnar sér í hag.

Stuðlarnir endurspegla yfirleitt ekki fullkomlega „sanngjarnar“ líkur, heldur innihalda framlegð sem tryggir fyrirtækinu svigrúm til lengri tíma.

Á meðan veðja fótboltaáhugamaðurinn með hjartað og voninni. 

Hann veðjar á liðið sitt.Á leikmanninn sinn.Á söguna sem hann vill sjá verða að veruleika.

Eða hann veðjar á móti liði af því að honum líkar illa við einn ákveðinn leikmann.

Þetta er mannlegt eðli en ekki endilega góð ákvörðunartaka.

HM er frábært dæmi um þetta.

Á hverju móti verða til margar frábærar sögur. Ungt og spennandi lið. Stórstjörnur á síðustu metrunum. Þjóð sem „á skilið“ að vinna. Lið sem allir vilja sjá fara langt.

En á sama tíma getur allt gerst í einum leik.

Rautt spjald.Vítaspyrna.Meiðsli.Ein þrumu sending sem skilar marki.“Ósanngjörn” dómgæsla

HM meistarar hafa þó yfirleitt ekki unnið allt mótið á tilviljunum og eða heppninni einni og sér. Þar skipta mestu máli gæði, dýpt, reynsla, skipulag, varamenn, markmaður, andlegur styrkur og geta til að klára leiki. 

Það er líka ástæðan fyrir því að „skemmtilegt lið“ er ekki endilega alltaf besta “bettið”. Og „leiðinlegt lið“ getur stundum verið skynsamlegri ákvörðun.

Bestu ákvarðanirnar eru oft ekki þær sem okkur langar mest að taka. Heldur þær sem standast skoðun þegar við skoðum málið út frá rökum en ekki eingöngu tilfinningum.

Við þurfum að spyrja okkur:

Er ég að veðja á Portúgal vegna þess að liðið er vanmetið?Eða vegna þess að mér finnst Ronaldo frábær?

Er ég að veðja gegn Portúgal vegna þess að líkurnar eru slæmar?Eða vegna þess að ég þoli ekki Ronaldo?

Er ég að kaupa hlutabréf vegna þess að reksturinn er undirverðlagður?Eða vegna þess að sagan er góð og framtíðin er sannfærandi og spennandi?

Þarna liggur munurinn á tilfinningu og greiningu.

HM minnir okkur á að við tökum ákvarðanir ekki eins rökrétt og við höldum.

Við veljum með hjartanu.Við réttlætum með tölum.Og stundum köllum við vonina „tækifæri“.

En góð ákvörðun snýst ekki um að útiloka tilfinningar. Hún snýst um að vita hvenær þær eru farnar að stýra ferðinni.

Það á við um fótbolta.Það á við um veðmál.Það á við um rekstur.Og það á sérstaklega við um fjárfestingar.

Kannski er stærsta lexían úr HM þessi:

Það er mikill munur á því sem við viljum að gerist og því sem er líklegt að gerist.

Og stundum er besta ákvörðunin ekki sú sem gefur hæstu mögulegu endurgreiðsluna, þó hún sé spennandi og veki upp sterkar tilfinningar.

Heldur sú þar sem líkurnar, áhættan og verðið passa saman.

Síðast en ekki síðast, hver vinnur HM 2026?